Kale Mahallesinde yer alan Kale Camiinin banîsi (ilk yaptıranı) kesin olarak bilinmemektedir. Vakfiyesi hakkında elde bilgi bulunmamaktadır. İlçenin kuzeydoğu kesiminde kurulu kare planlı bir yapıdır. Üzeri onikigen bir kasnağa oturtulmuş kubbe ile örtülüdür. Oymalı mermerden güzel bir minberi vardır. Şeyh İlyas ismiyle anılması bitişiğinde Şeyh İlyas türbesinin bulunmasından ileri gelmektedir. Evliya Çelebi'nin Seyahatnâmesi'nde, Gözlüzâde Camii denildiği kaydetmektedir.

Camiide bulunan değerli bir Kur'ân-ı Kerîm'in kenar boşluğunda Bor Kasabası'nda Kale'de Gözlü Sultan Camiine Ramazanoğlu soyundan Kubat Paşa tarafından vakfolunmuştur ifadesi yer almaktadır. Mushaf-ı Şerifin sonunda Kürt Şeyh Abdülaziz izminde bir zatın H. 943 (M. 1536) Zilkâde ayı sonunda yazıp bitirdiği kayıtlıdır. Ancak bu mushaf şu an elde mevcut değildir.

Ramazanoğlu Pîrî Mehmet Paşa, Kubat Paşa'nın kardeşidir. Pîrî Mehmet Paşa, Padişah Kânûnî Sultan Süleyman devrinde doğu vilayetlerinde ve Halep vilayetinde valilik yapmıştır. Pîrî Mehmet Paşa, Adana Sancak beyliği yaptığı sırada Bor da Adana'ya bağlı olup; aynı zamanda Pîrî Mehmet Paşa'nın sayfiye (yazlık) yeriydi.

Bor'u çok seven ve benimseyen Paşa'nın Kale Camii'ni de yaptırmış olması uzak bir ihtimal değildir. Ayrıca eskiden beri süre gelen geleneğe göre bu camiin hademe-i hayrâtı (Din Görevlileri) eski hamamda ücretsiz yıkanma hakkına sahiptirler. Bu gelenek Cumhuriyet Dönemine kadar devam etmiştir.

Kubat Paşa 1520 tarihinde Rumeli'de Sancak Beyliği, sonra Basra, Halep, Van Beylerbeyliğinde bulunmuştur. Belki de Van'da bulunduğu sırada bahsettiğimiz Kur'ân-ı Kerîm'i, kardeşinin (muhtemelen) yaptırdığı büyük esere vakfetmek üzere Kürt Şeyh Abdülaziz'e yazdırmış olabilir.

Pîrî Mehmed Paşa tarafından H. 950 (M. 1543) tarihinde yaptırıldığı anlaşılan Kale Camii'nin kubbesinin çok sanatkârane bir biçimde oturtulduğu, Osmanlı mimarisinin en güzel eserlerinden birisi olduğu kaydedilmektedir. Muhteşem kubbesi, tuğla ve taştan yapılmış minaresi, yedi tabakalı, sarkıtlı mihrabı bu eserin en önemli parçalarını oluşturmaktadır. Camii 15 m. çapında bir kubbe ile örtülüdür. Beden duvarları 1,25 m. kalınlığında olup sağda ve solda birer mahfili vardır. Minber kaidesi 1,15 X 5,20 m. ebadındadır. Mermerden yapılmış iki yan yüzünde girift arabesk kabartmalar vardır. Son cemaat kısmı üç kubbelidir. Yıkılmış olan bu kısım, kubbe ile birlikte yeniden onarılmıştır. Camiin inşaatında kullanılan taşların Kemerhisar kemer harabelerinden getirildiği tahmin edilmektedir. Cami kayalık zemine oturtulduğundan, temeli yoktur.

Gözlüzâde veya Gözlü Sultan kimdir?

Gözlü Sultan, büyük ihtimalle Pîrî Mehmet Paşa'nın musahiplerinden veya onun devamlı imamıdır.

Daha geniş bilgi için bkz. H. Emin ATLI, Geçmişten Günümüze Bor, Boyut Yayın Grubu, İstanbul-1999, s. 135-139.